Spis treści

Terapia głosek tylnojęzykowych (k, g)

Głoski tylnojęzykowe ([k],[g]) powinny się pojawić w wymowie dziecka pomiędzy 2. a 3. rokiem życia. Faktem jest jednak, że głoski tylnojęzykowe do łatwych nie należą. Stąd też wiele dzieci może mieć z nimi spore kłopoty:

  • Dzieci mogą nie realizować głosek zupełnie (‘asa’ – kasa, ‘waon’ – wagon);
  • Mogą zamieniać głoskę [k]na [t](‘tot’ – kot, ‘tula’ – kula);
  • Mogą zamieniać głoskę [g]na [d](‘Dosia” – Gosia, ‘wadon’ – wagon).

Dlaczego tak się dzieje? Podczas wymowy głosek tylnojęzykowych język musi cofnąć się   

w głąb jamy ustnej i swoją środkową częścią dotknąć podniebienia miękkiego. Zazwyczaj problem dotyczy właśnie tego ruchu języka. Dzieci nie potrafią cofnąć go i stąd cały kłopot…

Ćwiczenia nad głoskami [k]i [g]są o tyle trudne, że nie ma zbyt wielu metod na ich wywołanie, a i sam proces łatwy nie jest. Ale, ale! Nie poddajemy się przecież i wyzwanie przyjmujemy na klatę. W końcu im większa trudność, tym większą będziemy mieć satysfakcję po zwycięstwie! Podejmijcie wyzwanie – na początek na pewno musicie uzbroić się w cierpliwość i obiecać sobie codzienne, minimum półgodzinne ćwiczenia.

Na początek musimy wykonać wiele ćwiczeń, które przygotują język do cofania się wgłąb jamy ustnej i uwrażliwią u dziecka właśnie to miejsce w buzi. Tak więc:

  • Otwieramy buzię szeroko. Wdychamy powietrze nosem, a wydychamy ustami, cały czas mając buzię szeroko otwartą. Czujecie jak język przykleja się do podniebienia miękkiego? Super!
  • Przy szeroko otwartej buzi głośno i wyraźnie mówimy HA HA HA HA.
  • Otwieramy buzię i “ziewamy”.
  • Czubkiem języka dociskamy mocno do dolnych ząbków jedynek.
  • Dodatkowo warto pić mocno zagęszczone soki przez rurkę (język musi wtedy mocno “dociskać się” do podniebienia).
  • “Chuchamy” na dłonie jakby nam było bardzo zimno.

Te ćwiczenia wstępne poćwiczcie tak długo, aż będą Wam bez problemu wychodzić. Kiedy to już się uda, to wtedy zaczynamy wywoływać głoskę [k]([g]wywołuje się w identyczny sposób):

  • Pokazujemy dziecku w jaki sposób nam udaje się wypowiedzieć KA/GA – otwieramy buzię, mówimy KA KO KU/ GA GO GU, pokazujemy dziecku, że czubek naszego języka spoczywa za dolnymi jedynkami, a jego środkowa część dotyka gardła głęboko w buzi.
  • Teraz prosimy dziecko, aby spróbowało wypowiedzieć AKA OKO UKU EKE YKY z głową mocno odchyloną do tyłu.
  • Jeśli to się nie udaje, próbujemy na leżąco – dziecko kładzie się na sofie, a głowę odchyla mocno do tyłu.
  • Kolejnym sposobem jest drewniana szpatułka (kupicie takie w każdej aptece) – prosimy dziecko, aby ułożyło czubek języka za dolnymi jedynkami. Teraz “łapiemy” go szpatułką i przytrzymujemy, aby nie podniósł się do góry. Dziecko próbuje wypowiedzieć AKA OKO UKU EKE YKY .
  • Zamiast szpatułki, Maluch sam może przytrzymywać sobie koniec języka za dolnymi zębami palcem wskazującym.
  • Możemy także spróbować wywołać [k]na przedłużonym [h]– hhhhhhhhhhhaka.
  • Kiedy to wszystko nam się już uda, przechodzimy do KA KO KU KE KY.
  • Na koniec AK OK UK EK IK YK.
  • Kiedy utrwalamy głoski, ćwiczymy kolejno wyrazy mające głoskę w nagłosie, śródgłosie, a na końcu w wygłosie. Dopiero wtedy wprowadzamy zbitki spółgłoskowe.

W taki sam sposób pracujemy nad głoską [g], z tym, że nie wywołujemy jej w wygłosie (ćwiczymy tylko AGA OGO UGU EGE YGY a następnie GA GO GU GE GI GY).

Kiedy już głoski będą wywołane, muszą być utrwalone. Możecie wykorzystać do tego historyjki i wierszyki, zgadywanki, układanie historyjek obrazkowych, opowiadanie treści ilustracji itd.

https://www.youtube.com/watch?v=O0MpLFOeYvc

Głoska R w pigułce.

Głoska R powinna pojawić się w zasobie głoskowym Twojego dziecka w okresie piątego i szóstego roku życia. Możesz o tym przeczytać w artykule poświęconym charakterystyce mowy dziecka pięcioletniego. Czasami głoska ta pojawia się u dzieci wcześniej, a czasami pojawia się realizowana źle, niezgodnie z właściwościami polskiego języka. Wszystkie nieprawidłowe realizacje określa się mianem rotacyzmu lub rerania.

Opuszczanie w wymowie głoski R

Wtedy dziecko mówi tak, jakby głoski R w ogóle nie było w wyrazie. Wymawia słowo ciągiem lub robi przerwę w miejscu, gdzie powinna być głoska R. Dla przykładu: pa-asol (parasol), ak (rak), omek ma owe (Romek ma rower). Taka wada wymowy może znacznie wpływać na jakość wypowiedzi dziecka, otoczenie może mieć problem ze zrozumieniem. Warto jak najszybciej skontaktować się z logopedą, który zaplanuje przebieg terapii.

Zastępowanie głoski R innymi głoskami: J, L, H, F, K…

To najczęściej występujące zaburzenie realizacji R. Jeśli dziecko zamienia R na L, uznaje się to za normę rozwojową. Jeśli pojawiają się inne głoski w miejscu głoski R, warto rozpocząć terapię logopedyczną pod okiem logopedy.

Zniekształcenia głoski R

Prawidłowo brzmiące R wymaga właściwego ułożenia języka oraz jego sprawności: koniuszek języka oparty jest o wałek dziąsłowy (miejsce za górnymi siekaczami), a jego drgania są źródłem realizacji głoski R.

Głoska R jest realizowana niepoprawnie, kiedy język nie jest oparty o wałek dziąsłowy, a lokuje się z prawej lub lewej strony jamy ustnej (realizacja boczna). Język nie powinien również wysuwać się z jamy ustnej i drgać między zębami (realizacja międzyzębowa). Czasami, kiedy dziecko nie potrafi ustawić języka we właściwym miejscu i wprawić go w drgania, kompensuje tę umiejętność drganiem warg (realizacja wargowa). Inną niepoprawną realizacją jest tak zwane R francuskie, w którym drga języczek, a także R gardłowe. W każdym z tych przypadków należy skontaktować się z logopedą i rozpocząć intensywną pracę nad prawidłową wymową głoski R.

Propozycje ćwiczeń

Pamiętaj, że najważniejsze jest prawidłowe ustawienie języka. Terapię głoski R powinieneś prowadzić pod kontrolą logopedy. Pamiętaj, że najważniejsze są regularne ćwiczenia w domu, które przyczynią się do wymowy R.

Ćwiczenia języka

Nagryzanie brzegów języka zębami, czyli masowanie i rozciąganie języka.

Wysunięcie przedniej części języka między zęby i delikatne żucie go, tzn. masaż języka.

Przeciskanie języka przez maksymalnie zbliżone do siebie zęby, tj. masowanie języka.

Wysuwanie szerokiego języka z ust - zabawa Pokaż łopatę.

Odklejanie językiem chrupek kukurydzianych lub opłatka z podniebienia.

Klaskanie czubkiem języka o podniebienie twarde, od najwolniejszych uderzeń po najszybsze - zabawa Jedzie konik.

Wielokrotne odrywanie języka przyklejonego całą powierzchnią - do podniebienia - zabawa w mlaskanie.

Zlizywanie z przedniej części podniebienia twardego przyklejonego kawałka czekolady, kropli miodu, odrobiny dżemu lub opłatka.

Naśladowanie lub ssanie prawdziwego cukierka czubkiem języka.

Przytrzymanie paska papieru wargami, a następnie zdmuchiwanie go z ust.

Szybkie wypowiadanie głoski [l].

Szybkie i kilkukrotne wybrzmiewanie ly z językiem uderzającym o górną wargę.

Energiczne, wielokrotne wybrzmiewanie:

  • te, te, te,
  • ty, ty, ty,
  • de, de, de,
  • dy, dy, dy.

Naśladowanie różnych odgłosów:

  • rybki - plum, plum,
  • indyka - gul, gul,
  • bociana - kle, kle,
  • chodaków - klap, klap,
  • mycia - chlapu, chlapu,
  • jazdy konnej – 

Śpiewanie różnych melodii na sylabach:

  • la, la, la,
  • lo, lo, lo,
  • le, le, le,
  • lu, lu, lu,
  • ly, ly, ly.

Coraz szybsze wypowiadanie zbitki sylabowej la lo lu le.

Szybkie kilkukrotne powtarzanie:

  • nalapatada,
  • nolopotodo,
  • nelepetede,
  • nuluputudu,
  • nylypytydy.

Coraz szybsze i wielokrotne wypowiadanie zbitki bd.

Powtarzanie ze stopniowym przyspieszaniem:

  • bda, bdo, bde, bdu, bdy,
  • pta, pto, pte, ptu, pty,
  • bda – pta,
  • bdo – pto,
  • bde – pte,
  • bdu – ptu,
  • bdy – pty.

Przyspieszone wielokrotne wybrzmiewanie:

  • tedamwa,
  • tat tedat,
  • ente dente,
  • lelum polelum,
  • ble, bla,
  • tla, tlo, tlu.

Podczas szerokiego otwierania jamy ustnej, unoszenie czubka języka do podniebienia a następnie szybkie i wielokrotne wymawianie przytępionych głosek: [t] [d] oraz zbitek spółgłoskowych td, tdn, a także zbitek sylabowych:

  • teda – teda,
  • tede – tede,
  • tedo – tedo,
  • tedu – tedu,
  • tedy – tedy.

Recytacja rymowanki z [t] dziąsłowym

Kto tutaj tak tupie?

To tato tutaj tak tupie.

Ach, tato tutaj tak tupie!

Unoszenie czubka języka do wałka dziąsłowego, wymawianie przedłużonego [d]
 z równoczesnymi energicznymi, poziomymi ruchami palcem po wewnętrznej powierzchni języka lub po wędzidełku podjęzyczkowym.

Uniesienie języka do wałka dziąsłowego, a następnie mocne dmuchnięcie na czubek języka, aż do pojawienia się tr.

Ułożenie wąskiego paska papieru na języku lub pod nim, a następnie wypowiadanie głoski [t]. Papier powinien się unosić, a zamiast [t] powinno pojawić się trrr.

Mocne akcentowanie [t] podczas wybrzmiewania zbitek tll, tll, tll, trl najpierw szeptem,
a potem głośno.

Powtarzanie szeptem, a następnie głośno:

  • la, la, la, trla,
  • lo, lo, lo, trlo,
  • lu, lu, lu, trlu,
  • le, le, le, trle,
  • ly, ly, ly, trly,
  • li, li, li, trli.

Szeptem i głośno wypowiadanie trla, trlo, trle, trlu, trly.

Próby naśladowania odgłosów, zaczynając od szeptu:

  • śpiewu ptaków -tri li li,
  • gry na trąbce - tra ta ta, tru tu tu, tre te te,
  • zepsutego zamka karabinu - tr tr tr, dr dr dr,
  • warczenia psa - wrr, wrr, wrr,
  • ruszającego traktora - tur tur tur, tyr tyr tyr, pyr pyr pyr,
  • odlotu ptaków -fru, fru, fru,
  • ćwierkania wróbli - ćwir, ćwir,
  • zatrzymywania konia - pr, pr,
  • odgłosu świnki - chrum, chrum,
  • chrapania - chr, chr, chr,
  • dzwoniącego tramwaju - dryń, dryń,
  • chrupania - chrup, chrup,
  • szorowania -szuru, szuru,
  • zapalania światła – pstryk,
  • łamania gałęzi – 

 Częste żucie gumy do momentu utraty przez nią smaku.

Ćwiczenia warg

Naśladowanie odgłosów z otoczenia:

  • samopoczucia w czasie zimna - brr, brr,
  • ruszającego motocykla - brum, brum,
  • parskania konia - prr, prr.

https://www.youtube.com/watch?v=EDraMiZB8GI

https://www.youtube.com/watch?v=sqwDXXdunAg

 

Terapia głosek z szeregu ciszącego.

Głoski [ś], [ź], [ć] oraz [dź] są pierwszymi z głosek dentalizowanych, które pojawiają się w mowie dziecka. Według przyjętych norm, powinny się one prawidłowo wykształcić w 3 roku życia dziecka.

Czasami jednak coś idzie nie tak. Zdarza się, że dzieci nie potrafią wymówić tych głosek w czasie, w którym już powinny, a wtedy:

  • Omijają je w wyrazie (np.: misiu – „miu„, buzia – „bua„).
  • Zastępują głoskami syczącymi (np.: siano – „sano„, budzik – „budzyk„).
  • Zastępują głoskami szumiącymi – to też czasami się zdarza (np.: misiu – „miszu„).

Jeśli więc Twoje dziecko jest w 3 roku życia, a nie ma prawidłowych głosek ciszących w wymowie – działaj. Sąsiadka powie Ci, żebyś poczekała, bo „w końcu te głoski się pojawią”, „daj dziecku spokój, nie męcz go”, „a teraz ci logopedzi to się do wszystkiego przyczepią”. A ja Ci mówię jeszcze raz – działaj! Dlaczego?

  • Jeśli Wasze dziecko nie mówi głosek, które już powinno, a jego rówieśnicy wypowiadają je już pięknie, to zastanówcie się, co ono czuje w zabawie z nimi. Dzieci go nie rozumieją, więc po kilku próbach zwyczajnie przestaną zapraszać Waszego Malucha do zabawy. Chyba nie chcecie dobierać dziecku kolegów, którzy także nie wypowiadają tych głosek?
  • Za każdym razem kiedy Wasze dziecko powie coś „po swojemu”, może usłyszeć od osób dorosłych informacje: „mówisz źle – powtórz po babci: misiiiiiu, dalej źle, no powtórz jeszcze raz”, „nie rozumiem cię”, „ale co ty chcesz? jak powiesz wyraźnie, to ci dam”. Popatrzcie same – to tylko negatywne informacje.
  • Jeśli takie sytuacje często spotykają Wasze dziecko, niech wcale nie zdziwi Was fakt, że w końcu straci ono ochotę na dalsze próby komunikacji werbalnej i po prostu… przestanie się odzywać. Zamknie się w sobie.
  • Głoski wypracowane jak najszybciej, dają dobry grunt dla „nadejścia” kolejnych, trudniejszych głosek. Jeśli A odciąga się w czasie, to odciągnie się także B, C i cała reszta. Im szybciej wyćwiczycie to, co jeszcze nie działa, tym mniejsze opóźnienia w mowie Wam grożą.
  • Ćwiczenia logopedyczne mogą być fantastyczną zabawą – uwierzcie! Macie okazję do spędzenia wspólnie czasu, okazania zainteresowania dziecku i jego trudnościom.

Ćwiczenia na głoski ciszące

Zmotywowani? Przechodzimy do ćwiczeń – na początek rozgrzewka. Buzia Malucha musi być przygotowana do wywołania głosek, a on sam musi mieć świadomość gdzie ten języczek w buzi ułożyć. Zaczynamy od głoski „Ś”.

Podczas wymawiania głosek szeregu ciszącego, czubek języka spoczywa na dole jamy ustnej, tuż za dolnymi zębami. Jego środek jest uniesiony ku górze i przybliżony  do podniebienia.  Zęby są zbliżone do siebie. Wydaje się banalne, ale powiem Wam to od razu – czasami dzieci mają tak mocno ugruntowane swoje nawyki, że wywołanie tych głosek wcale nie jest takie łatwe. Ale nie poddajemy się!

Buzia musi być przygotowana na wypowiadanie głosek ciszących. Co robimy?

  • Liczymy czubkiem języka dolne ząbki od wewnątrz.
  • Bawimy się w malowanie czubkiem języka dolnych ząbków również od wewnątrz.
  • Próbujemy jak najmocniej dociskać języczek do dolnych zębów od wewnątrz.
  • Zlizujemy miód czy dżem z wałka dziąsłowego dolnego (tuż za dolnymi zębami).
  • „Przeciągający się kotek” – czubek języka opieramy o dolne zęby, a środek języka unosimy do góry do podniebienia.
  • Mocno ssiemy landrynkę środkiem języka (można za pomocą szpatułki wskazać dziecku gdzie jest ten magiczny środek języka).
  • Wymawiamy głośno: iiiii, hihihihihi, ihi ihi ihi, jjjjjjja.
  • Ćwiczymy wargi robiąc naprzemiennie „ryjki i uśmiechy” czyli u-i-u-i-u-i (przesadnie rozciągamy usta w uśmiechu).

Buzia rozgrzana, więc zaczynamy wywoływać głoskę [ś]. Często jest tak, że kiedy ją otrzymamy, to pozostałe głoski ź, ć, dź już same „wskoczą”, lub trzeba je będzie tylko lekko doszlifować. Ale wiadomo – każde dziecko jest inne.

Na początek pokazujemy dziecku własną realizację głoski i jeszcze raz pokazujemy gdzie znajduje się język. Następnie prosimy dziecko, aby wspomagając się samogłoską [i], spróbowało powtarzać: isia, isio, isiu, isie, isi. Początkowe „i” warto lekko przeciągnąć. Jeśli to nie pomaga, wyposażcie się w aptece w drewniane szpatułki. Taką właśnie szpatułką możemy pokazać dziecku jak „przytrzymać” czubek języka tuż za dolnymi zębami. Wówczas jego środek automatycznie podniesie się do góry. Dzieci bardzo często same uczą się pomagać sobie szpatułką, aż po pewnym czasie nie jest im ona potrzebna. Dodatkową pomocą może być lekkie dociśnięcie miękkiego zagłębienia pod brodą dziecka Waszym kciukiem. Wówczas język także podniesie się w środkowej części do podniebienia. Jeśli napotkacie mimo to na trudności, wróćcie jeszcze raz do etapu rozgrzewki.

Podczas artykulacji głoski [ź], zwracamy dziecku uwagę, na mocniej złączone ze sobą zęby oraz na dźwięczność głoski (tym różni się ona tylko od ś) – najlepiej pokazać to, kładąc dłoń dziecka na swojej krtani i wypowiadać długie źźźźźźź – czujecie mrowienie?

Głoskę [ć] (jeśli dotąd jej nie ma) bardzo łatwo możemy uzyskać na dwa sposoby – albo przytrzymujemy szpatułką czubek języka na dole buzi i wypowiadamy – tia, tio, tiu, tie, albo próbujemy szybko wypowiadać – tsia, tsio, tsiu, tsie.

Zostało nam [dź] – jeśli po wywołaniu wcześniejszych głosek nadal jest ono dla dziecka trudne, możemy znów złapać szpatułką czubek języka za dolnymi zębami i wypowiadać – dia, dio, diu, die.

Jeśli przeszliście już etap wywoływania głosek, zapraszam do ćwiczeń automatyzacji w sylabach, wyrazach, związkach wyrazowych i zdaniach ? Tutaj największe pole do popisu mają wszelkie zabawy i pomoce logopedyczne.

  1. Zaczynamy od sylab– powtarzamy: SIA, SIO, SIU, SIE, ZIA, ZIO, ZIU, ZIE, CIA, CIO, CIU, CIE, DZIA, DZIO, DZIU, DZIE.
  2. Przechodzimy do wyrazów– rozpoczynamy ćwiczenia od wyrazów, które mają naszą głoskę na początku, poprzez te, które mają ją w środku, aż po takie które maja głoskę na końcu (ćwiczenia powtarzania z głoską na końcu wyrazu dotyczą tylko „Ś” oraz „Ć”). Np.: siano – maślany – kosi. Albo: ciemno – buciki – choć.
  3. Wymyślamy związki wyrazowe. Ja często wykorzystuję wyobraźnię dzieci i tworzymy naprawdę śmieszne połączenia, np.: dziwna ćma, bucik chodzi, siano na zimę.
  4. Podczas powtarzania zdań, możecie sięgnąć po gotowe pomoce logopedyczne, wymyślać własne zdania, w których nagromadzone są ćwiczone głoski, czytać wspólnie (czyli powtarzać po 1 wersie) wierszyki i opowiadania, w których znajduje się wiele głosek ciszących. Możliwości jest tysiące.

Teraz może być tak, że podczas ćwiczeń Wasz Maluch będzie mówił pięknie, a ledwo wybiegnie na podwórko, już usłyszysz jak wraca do swoich nawyków. Tak może być. To normalne – mózg przez długi czas otrzymywał bodźce „mówienia po swojemu” i musimy dać mu czas aby się przestawił. Ten proces nazywa się fachowo „automatyzacją głoski”. Jak możemy ją wspomóc? Zwracać uwagę, ciągle, dyskretnie przypominać (możecie wymyśleć gest, którego będziecie używać zamiast słów jako „przypominajki”). Potrzeba czasu, aby mózg dziecka przyzwyczaił się do nowych, prawidłowych głosek.

https://www.youtube.com/watch?v=ZXIta708SnQ

Terapia głosek z szeregu syczącego.

Kiedy mamy problem? Wtedy, jeśli dziecko:

  • Pomimo skończonych 4 lat nie wymawia głosek „s”, „z”, „c”, „dz”;
  • Wypowiada wprawdzie głoski syczące, ale podczas mówienia wkłada język między zęby (seplenienie międzyzębowe);
  • Gdy pomija głoski w wyrazie i nie realizuje ich przez to wcale;
  • Gdy zastępuje je innymi głoskami.
  • Kiedy głoski brzmią inaczej, nieczysto.

W każdym z tych przypadków konieczne jest podjęcie intensywnej pracy w domu lub odwiedzenie logopedy, który zaplanuje terapię oraz pomoże uzyskać dziecku brakujące głoski. Jeśli chcecie spróbować w domu, podrzucam Wam garść pomysłów do ćwiczeń:

  1. Przygotowujemy buzię

Podczas artykulacji głosek syczących, język spoczywa na dole jamy ustnej, jego czubek lekko przylega do dolnych ząbków, a boki są lekko uniesione. Wargi są rozciągnięte, jak podczas mówienia samogłoski „iiiiiiii”.  Pamiętajcie także, że ząbki są delikatnie złączone. I taki układ musimy na początek uzyskać „na sucho” (czyli po prostu pokazać dziecku, jak ta buzia musi być ułożona, żeby udało nam się wypowiedzieć to, nad czym pracujemy). Jak ćwiczyć?

  • „Ryjki i uśmiechy”– świetne ćwiczenie, podczas którego naprzemiennie wypowiadamy samogłoski [u](mocno ściągamy wargi) oraz [i](szeroko rozciągamy usta). I tak coraz szybciej: u-i-u-i-u-i-u-i…
  • Dmuchamy – na świeczkę, piłeczkę, serpentynę, w bańki mydlane, na stateczki na wodzie – podczas dmuchania język układa się właśnie w taką „rynienkę”, jaka jest nam potrzebna do artykulacji.
  • Pokazujemy w szerokim uśmiechu wszystkie złączone razem ząbki i zakrywamy je naprzemiennie ustami.
  1. Zaczynamy od głoski [S]
  • Przypominamy dziecku jak musi być ułożona buzia, aby powstała głoska. Próbujemy cicho, a potem coraz głośniej syczeć jak wąż. Podczas próby przykładamy palec wskazujący poziomo wzdłuż linii warg (to pomoże dziecku przypomnieć sobie jak ułożony ma być w buzi język).
  • Jeśli dziecko zapomina lub ma trudności z utrzymaniem języka za dolnymi zębami, możemy użyć kawałka nitki i koralika, który zawiązany jest na jej końcu. Wkładamy dziecku nitkę z koralikiem za dolne jedynki i prosimy aby złączyło ząbki. Jego zadaniem będzie teraz trzymać język dokładnie tam, gdzie znajduje się w buzi koralik.
  • Możecie także spróbować bardzo długo wypowiadać głoskę [t]. Podczas jej przedłużonej artykulacji, usłyszycie głoskę [s].
  1. Przechodzimy do głoski [z]– teraz już z górki!
  • Głoska [z], różni się od poprzedniej tylko tym, że jest dźwięczna. Próbujemy ją więc wymówić tak jak [s], ale pokazujemy dziecku dźwięczność. Najprościej położyć dłoń dziecka na swojej krtani – poczuje ono wtedy wibrację, a następnie spróbuje powtórzyć.
  1. Mamy już [s]i [z], pędzimy więc do [c]!
  • Jeśli udało Wam się już przebrnąć przez dwie wcześniejsze głoski, to podejrzewam, że z tą nie macie już kłopotów. Jeśli jednak się one pojawią, to spróbujcie powoli, a potem coraz szybciej wypowiadać połączenie: [ts, ts, ts, ts] – w magiczny sposób usłyszycie [c]!
  1. Ostatnia prosta – [dz].
  • Tutaj też już jest pewnie OK – ale na wszelki wypadek podpowiem Wam, że głoskę [dz]w łatwy sposób można uzyskać lub „podszlifować”, wypowiadając naprzemiennie i coraz szybciej głoski [d]– [z].

Udało Wam się uzyskać wszystkie cztery głoski? Wspaniale! Ale to nie koniec – dziecko przyzwyczajone do mówienia „po swojemu”, potrzebuje wielu treningów i powtórzeń, dzięki którym nowy wzorzec wymowy wbije mu się w pamięć i zautomatyzuje. Zaczynamy:

  • Sylaby:

SA SO SU SE SY / ASA OSO USU ESE YSY / AS OS US ES YS

ZA ZO ZU ZE ZY / AZA OZO UZU EZE YZY /

CA CO CU CE CY / ACA OCO UCU ECE YCY / AC OC UC EC YC

DZA DZO DZU DZE DZY / ADZA ODZO UDZU EDZE YDZY

  • Wyrazy(głoska na początku wyrazu, w środku, na końcu w przypadku bezdźwięcznych):

SOK SOWA SALA / KOSA LOSY MISA / BUS LOS LIS

ZEGAR ZUPA ZENEK / WAZA KOZA PYZY

CEBULA CUD CEGŁA / KOCYK OWCE PLACEK / NOC PAJAC PIEC

DZWON DZBAN / KOLEDZY PĘDZEL KUKURYDZA PIENIĄDZE

  • Związki wyrazowe:

KOZA JE OWOCE / CEBULA DLA ZENKA / KOLEDZY LISA

  • Zdania:

SPRYTNY LIS SPOTKAŁ WESOŁĄ SOWĘ / KOLEDZCELINY JEDZĄ PLACEK Z OWOCAMI

Co dalej?

Możecie czytać wspólnie wierszyki (dziecko powtarza wers po rodzicu), w których znajdziecie nagromadzone głoski syczące – wcale nie muszą to być specjalistyczne wierszyki logopedyczne. Wystarczy dobrze przyjrzeć się wierszom Brzechwy, Tuwima i innym Waszym ulubionym autorom. Ponadto, musicie uzbroić się w cierpliwość i przypominać dzieciom o prawidłowej wymowie.

 

Na koniec kilka przestróg – czego nie robić, aby dziecko nie miało problemu z artykulacją głosek szumiących:

  1. W odpowiednim momencie powiedz smoczkowi „stop!”– logopedzi są zgodni, jeśli wogóle używacie smoczka, pierwsze urodziny dziecka to najlepszy moment, aby go odstawić. Zbyt długie używanie go może spowodować m.in.: wadę zgryzu (zgryz otwarty), który z kolei spowoduje, że język dziecka automatycznie będzie wędrował między zęby.
  2. Nie zdrabniaj!– Uwierzcie, mówienie do trzylatka „Ojejuniu a cio to się śtało Olusi w palusiek?” to nie jest dobry pomysł. Jesteście dla dziecka wzorem. To od Was nabywa w znacznej mierze umiejętność mówienia. Jeśli więc ciągle będzie słyszało Wasze wypowiedzi w takim stylu, to nie oczekujcie, że głoski syczące szybko się pojawią.
  3. Zwróć uwagę jak oddycha Twoje dziecko– czy nie oddycha przez większą część czasu ustami? Śpi z otwartą buzią? Sprawdźcie to. Możliwe, że coś jest nie tak. Konsultacja laryngologiczna pozwoli przywrócić prawidłowy oddech (nosem), a przez to buzia będzie zamknięta, a język nie będzie miał okazji wędrować między zęby.

https://www.youtube.com/watch?v=JK98N3n_Yjo

https://www.youtube.com/watch?v=Vq-J4aqUJhM

 

 18.03.2020

Cel i rola ćwiczeń oddechowych.

Oddychanie ma charakter czynności rytmicznej, niezależnej od naszej woli i świadomości. Jednak może być przez naszą wolę i ćwiczenia oddechowe częściowo kontrolowane i wspomagane.

Dlaczego istotne jest prawidłowe oddychanie?

Oddech będący naturalnym odruchem człowieka wpływa na jego całościowy rozwój i funkcjonowanie. Oddziałuje także na prawidłowe ukształtowanie oraz motorykę aparatu artykulacyjnego.
Niewątpliwie dobre oddychanie wpływa na właściwe mówienie.
Dziecko oddychające w nieprawidłowy sposób narażone jest na:

  • Niedostateczne dotlenienie organizmu – ograniczona pojemność płuc
  • Częste infekcje górnych dróg oddechowych
  • Wiotkość mięśni warg i policzków, spowodowaną ciągłym rozchyleniem ust
  • Wady zgryzu
  • Zaburzenia płynności mowy – niewłaściwe fazy oddechowe
  • Wady wymowy np. seplenienie, rotacyzm, międzyzębowość
  • Oddychanie przez usta powoduje, że przepływające ponad językiem powietrze utrudnia właściwą pionizację języka i w związku z tym, dziecko ma problemy z artykulacją głosek wymagających tejże pionizacji takich jak np. sz, ż, cz, dż, l, r.

DROGI RODZICU!!!
Jeżeli zauważysz, że dziecko oddycha ustami, cały czas ma rozchylone wargi, często choruje na infekcje górnych dróg oddechowych, ma problemy z wymową –  być może są to problemy związane z niewłaściwym oddychaniem. Logopeda przeprowadzi obserwacje i  przekaże odpowiednie zalecenia, rozpocznie właściwą terapię.

 

https://www.youtube.com/watch?v=zA85oayoC2Q

25.03.2020

Percepcja słuchowa , czyli spostrzeganie słuchowe , jest jedną z podstawowych funkcji psychofizycznych. Prawidłowy rozwój percepcji słuchowej ma  bardzo duże znaczenie w rozwoju dziecka. Nieprawidłowości w rozwoju percepcji słuchowej stanowią  jedną  z wielu  przyczyn niepowodzeń  dzieci  w początkowej nauce czytania i pisania.

Do  symptomów trudności w zakresie percepcji słuchowej można zaliczyć;

  • trudności w wysłuchiwaniu i zapamiętaniu poleceń
  • szybką męczliwość przy słuchaniu np. opowiadań, bajek
  • trudności w zapamiętaniu wierszy, piosenek, wyliczanek
  • ubogie słownictwo
  • nieumiejętność wyodrębniania sylab i głosek w wyrazach, wyrazów w zdaniach
  • agramatyzmy, deformacje słów
  • kłopoty z syntezą dźwięków

Systematyczne  prowadzenie ćwiczeń rozwijających percepcję słuchową w domu ,  ma ogromny wpływ na prawidłowy przebieg procesu uczenia umiejętności czytania i pisania.

W pracy z dzieckiem można wykorzystywać proponowane ćwiczenia i zabawy rozwijające percepcje słuchową:

  • wysłuchiwanie i rozpoznawanie dźwięków naturalnych, dochodzących z otoczenia  
  • rozpoznawanie dźwięków wytwarzanych celowo
  • grupowanie przedmiotów wydających takie same dźwięki,
  • rozpoznawanie osób po głosie  ;zabawy typu; „Zgadnij kto teraz mówił”
  • wysłuchiwanie zmian w tempie i głośności wydawanych, słyszanych dźwięków,
  • wysłuchiwanie i  wyklaskiwanie usłyszanego rytmu,
  • wyodrębnianie zdań w mowie , określanie ilości zdań w opowiadaniu,
  • wyodrębnianie wyrazów w zdaniu, dobieranie par rymujących się wyrazów,
  • wyodrębnianie sylab w wyrazach
  • analiza i synteza sylabowa wyrazów,
  • określanie ilości sylab w wyrazach,
  • kończenie wyrazów rozpoczynających się dana sylabą,
  • wyszukiwanie przedmiotów rozpoczynających się i kończących daną sylabą, głoską
  • dzielenie słów na sylaby z odkładaniem patyczków ( jeden patyczek odpowiada jednej sylabie);
  • zgadywanie słów podzielonych na sylaby  np. kacz- ka;  faj –ka;  skar-bon-ka;  cu-kier-nia  itp.;
  • wyróżnianie głosek na początku i na końcu wyrazu; dziecko otrzymuje obrazki, które ma dobrać w ten sposób, aby głoska kończąca nazwę pierwszego obrazka, była jednocześnie głoską rozpoczynająca nazwę innego - następnego, np. ul –lis –sklep –pomidor –rak itp.;
  • „słowny łańcuszek” – podawanie przez opiekunów słów na zmianę tak by ostatnia głoska słowa była pierwsza głoską następnego;
  • liczenie głosek w słowach;
  • słuchanie i rozwiązywanie zagadek;
  • powtarzanie za dorosłym ciągów słownych (np. but, bluzka, spodnie, skarpetka);
  • zabawa: jakie słowo było powiedziane dwa razy; dziecko ma za zadanie wymienić słowo, które usłyszało dwa razy (np. okno, oko, drzwi, okno);
  • słuchanie bajek, opowiadań, bajek muzycznych (często powtarzanych) oraz samodzielne opowiadanie i dopowiadanie zakończeń;
  • rozpoznawanie i wyodrębnianie głosek w wyrazach
  • wyodrębnianie głosek na początku, na końcu i w środku wyrazu
  • wyszukiwanie przedmiotów, obrazków rozpoczynających się lub kończących daną głoską,

W pracy terapeutycznej z dzieckiem pomocne będą następujące gry dydaktyczne;

„Głoski do zabawy”
„Sylaby do zabawy”

„Memo dźwiękowe”

„Skojarzenia”

„Sylaby w dominie”

„Literki do zabawy”

„Rymowanki”

„Zagadki słuchowe”

„Opowiem Ci mamo „

 

https://www.youtube.com/watch?v=cG7HMK3bA24

01.04.2020

Kilka słów o percepcji wzrokowej.

Percepcja to innymi słowy sposób, w jaki człowiek interpretuje zgromadzone przez zmysły informacje W przypadku percepcji wzrokowej, zmysłem zaangażowanym w odbieranie i przetwarzanie bodźców zewnętrznych jest wzrok.

Prawidłowa percepcja wzrokowa umożliwia nam sprawne funkcjonowanie w otaczającym świecie. Jest podłożem, a zarazem koniecznym warunkiem, dla innych procesów poznawczych, takich jak myślenie, pamięć czy nawet posługiwanie się językiem.

Kilka symptomów może wskazywać na trudności w obszarze percepcji wzrokowej:

  • dziecko z trudem zapamiętuje kształty liter i cyfr,
  • niechętnie rozwiązuje zadania polegające na szukaniu różnic między obrazkami,
  • nieprawidłowo tworzy kompozycje według wzoru, a jego rysunki są ubogie w szczegóły,
  • trudności dotyczą odtwarzania szlaczków i figur geometrycznych.

Nasuwa się więc pytanie o prawidłowe usprawnianie tej funkcji wzrokowej. Otóż istnieje szereg ćwiczeń, które można wykonywać w domu, jak i na zajęciach w przedszkolu. Na pewno wielu rodziców czy nauczycieli posługuje się tymi ćwiczeniami na co dzień, nie będąc w pełni świadomym, jak wiele obszarów one rozwijają.


Oto kilka przykładów ćwiczeń:

  • Szukanie różnic pomiędzy dwoma podobnymi obrazkami, różniącymi się kilkoma szczegółami.
  • Zapamiętywanie przedmiotów – pokazujemy dziecku drobne przedmioty, zapamiętuje je, a po zasłonięciu przez nas – wymienia.
  • Układanie obrazka z pociętych części.
  • Układanie według podanego wzoru patyczków, klocków, wyciętych figur geometrycznych.
  • Segregowanie figur ze względu na wielkość, kolor, kształt.
  • Układanie historyjek obrazkowych. Opis obrazków zgodnie z kolejnością zdarzeń.
  • Lepienie z plasteliny lub formowanie z drutu liter.
  • Wyszukiwanie wyrazów z jednakową literą (np. odczytanie wyrazów posiadających literę „k”.
  • Uzupełnianie brakujących liter w wyrazach.
  • Domina obrazkowe – szukanie pary takich samych obrazków.
  • Domina literowe oraz sylabowe – szukanie pary takich samych liter/ sylab.
  • Ćwiczenia obrotów- odwróconych obrazków,
  • Różnicowanie obrazków (stwierdzanie braku elementów).

 

Powyższe ćwiczenia mogą być formą zabawy z dzieckiem. Ważna jest systematyczność, ale jednocześnie nie przemęczanie dzieci. Ćwiczenia chętnie wykonywane przynoszą więcej pożytku niż długie ślęczenie nad książką.

 

https://www.youtube.com/watch?v=59H5Lz1FmRs

 8.04.2020

ĆWICZENIA DO WYWOŁYWANIA GŁOSEK SZUMIĄCYCH

Głoski sz, ż, cz, dż nalężą do tzw. głosek szumiących i są jednymi z najtrudniejszych pod względem artykulacyjnym. Podczas wymawiania „sz” oraz „ż” przód języka musi przybliżyć się do dziąseł za górnymi zębami i jednocześnie musi się w tym miejscu wytworzyć szczelina. Natomiast podczas artykulacji głosek cz, dż następuje chwilowe zwarcie przodu języka z górnymi dziąsłami. Dzieci często zastępują te trudne głoski, głoskami łatwiejszymi o podobnym miejscu artykulacji, zwykle najpierw są to głoski ś, ż, ć, dź, a później s, z, c, dz. Dzieje się tak dlatego, że dziecko nie potrafi jeszcze precyzyjnie wykonać pewnych ruchów artykulacyjnych. Zwykle dziecku trudność sprawia uniesienie języka do wałka dziąsłowego, co może być związane z małą elastycznością wędzidełka podjęzykowego.

Bardzo ważne jest to, aby dziecko wymawiając głoski sz, ż, cz, dż oraz s, z, c, dz nie wystawiało koniuszka języka między zęby, gdyż może się to przerodzić w wadę wymowyseplenienie międzyzębowe, a także aby nie kierowało wydychanego strumienia powietrza na bok - może się to przekształcić w seplenienie boczne.

Aby pomóc dziecku w opanowaniu tych głosek należy jak najczęściej proponować mu zabawy i ćwiczenia mające na celu usprawnienie motoryki narządów mowy (warg, języka) oraz ćwiczenia oddechowe.

Wywołanie jednej głoski z szeregu głosek szumiących znacznie ułatwia wywoływanie następnych.

Aby prawidłowo wymówić głoskę "sz" muszą być spełnione trzy warunki:

1.język dotyka wałeczka dziąsłowego za górnymi zębami

2.usta są zaokrąglone jak przy wymawianiu głoski "u"

3.zęby lekko złączone, nie zaciśnięte

Ćwiczenia pomagające w wywołaniu głosek szumiących:

  • Ćwiczenia języka,
  • Ćwiczenia warg,
  • Wywoływanie i utrwalanie głosek:
  • ćwiczenia wstępne:
  • ćwiczenia w szybkim powtarzaniu głoski llllll..., przy szeroko otwartych ustach,
  • ćwiczenia w szybkim powtarzaniu głosek: ttttt..., dddd..., nnnn..., (przypominamy dziecku, że czubek języka ma uderzać o wałek dziąsłowy), uświadamiamy różnicę w sposobie wymawiania głosek t,d,n zębowych i t,d,n dziąsłowych,
  • etap wywoływania głoski sz:
  • zbliż zęby, wysuń wargi, podnieś czubek języka do wałka dziąsłowego, który wyczujesz

językiem i dmuchaj przez zęby( pierwszy sposób),

  • spółgłoskę „sz” można otrzymać z przedłużonego „cz”,
  • wymowa głoski „sz” w sylabach:
  • spółgłoska „sz” w nagłosie: szu szo sza szy sze,
  • spółgłoska „sz” w śródgłosie: uszu oszo asza esze yszy iszy,
  • spółgłoska „ sz” w wygłosie: usz osz asz esz ysz isz,
  • głoska „sz” w wyrazach:
  • uczeń powtarza wyrazy po nauczycielu (jeśli dziecko ma trudności, to dzieli wyraz na sylaby),
  • nazywanie obrazków , w których „sz” występuje na początku, w środku, na końcu wyrazu,
  • wyszukiwanie rysunków, których nazwy zawierają głoskę „sz”,
  • czytanie całościowe sylab i przepisywanie ich poniżej: sza sze szo szu szy szą szę,
  • czytanie zestawień samogłosek z dwuznakiem „sz”:

asz esz osz isz usz ysz ąsz ęsz

asza osze asze iszę ęszą uszą yszy aszu

  • czytanie wyrazów z „sz”: szablon, szachy, szary, szafka, szampon, szałwia, szarfa, szatyn,

szelki, szereg, szopa, szosa, szumi, szuka, szyja, piszę, noszę, wiszę, proszą, koszą, piszą,

młodszy, starszy,

  • tworzenie i odczytywanie wyrazów:

szy-deł-ko, szu-fla-da, szy-bo-wiec,szysz - ka

  • tworzenie, odczytywanie i zapisywanie wyrazów z końcówką – szek:

fartu

wuja

pu

łańcu

palu

braci

okru

15.04.2020

  • etap wywoływania głoski „cz”:
  • głoskę „cz” można uzyskać ze spółgłoski „t” dziąsłowego, przedłużając nieco jej eksplozję,
  • wargi powinny być zaokrąglone i wysunięte do przodu (tak jak przy o),
  • dziecko musi podnieść czubek języka w okolice wałka dziąsłowego, znacznie zbliżyć zęby do

siebie i powiedzieć „t” dziąsłowe,

  • wymowa głoski „cz” w sylabach:
  • spółgłoska „cz” w nagłosie: czu czo cza czy cze,
  • spółgłoska „cz” w śródgłosie: uczu oczo acza ecze yczy iczy,
  • spółgłoska „ cz” w wygłosie: ucz ocz acz ecz ycz icz,
  • głoska „cz” w wyrazach:
  • uczeń powtarza wyrazy po nauczycielu (jeśli dziecko ma trudności, to dzieli wyraz na sylaby),
  • nazywanie obrazków , w których „cz” występuje na początku, w środku, na końcu wyrazu,
  • wyszukiwanie rysunków, których nazwy zawierają głoskę „cz”,
  • czytanie całościowe sylab i przepisywanie ich poniżej:

cza cze czo czu czy czą czę

  • czytanie i pisanie zestawień samogłosek z dwuznakiem „cz”:

-acz ecz ocz icz ucz ycz ącz ęcz

-acze ocze aczu iczą uczą yszę ęszą

  • czytanie wyrazów z dwuznakiem „cz”:

czoło, czarny, czosnek, czyta, czapla, czapka, cząstka, Czechy, czekaj, człowiek, czemu, czerwiec,

czerwień, czynny, płacze, piecze, skacze, liczy, kluczy, uczy, buczy,

  • nazywanie rysunków i łączenie z właściwym podpisem:

znaczek czołg doniczka

kaczka czapka teczka

  • "Co szumi?”"– wypowiadamy zdania, a dziecko wybrzmiewa głoskę sz

 

Szumi morze – szszsz...

Szumi wiatr – szszsz...

Szumi woda – szszsz...

Szumi las – szszsz...

Szumią drzewa – szszsz...

Szumią liście – szszsz...

Szumię ja – szszsz...

Szumisz ty – szszsz...

Szumi mama – szszsz...

Szumi tata – szszsz

Szumi miś – szszsz...

  • Piosenka pt. „Wesołe nutki”:

"Sza sza sza śpiewają dzieci

sza sza sza śpiewam ja sam" (śpiewając zmieniamy samogłoski: o, e, u, i, y, ą, ę)

Zamiast śpiewać sza-sza itp. możemy śpiewać cza-cza, ża-ża lub dża-dża;

  • Zabawa fabularyzowana "Król wiatrów":

Za siedmioma lasami, za siedmioma rzekami na ogromnej górze mieszka Król Wiatrów.

Wiosną wiatr zlatuje z góry i głośno szumi szszsz budząc zwierzęta ze snu zimowego. Z kolei

w sadzie szumi łagodnie szszsz, by nie postrącać płatków z kwitnących drzew. Latem

najczęściej leży w hamaku rozwieszonym wśród drzew, które szumią cichutko szszsz.

Obserwuje bawiące się dzieci. Gdy nad placem zabaw zbierają się chmury mocno szumi

szszsz, by je rozpędzić. Kiedy słońce mocno świeci i dzieciom jest bardzo gorąco, wtedy szumi

lekko szszsz. Jesienią zaś przegania czarne, listopadowe chmury, szumiąc groźnie szszsz.

Zagląda przy tym do okien, by zobaczyć jak bawią się dzieci w domach i przedszkolach. Stuka

w okienka i szumi łagodnie szszsz, aby dzieci wpuściły go do środka. Lecz dzieci wołają: -

wietrzyku psotniku masz chmurki przegonić szszsz, utulić sarenki w lesie szszsz, kałuże

osuszyć szszsz i liście posprzątać szszsz, bez ciebie cóż zrobi jesień? Gdy przychodzi mroźna,

sroga zima wiatr hula po świecie najwięcej i głośno woła szszsz.

  • Szedł po drodze Szymek do szkoły się uczyć i tak wciąż powtarzał:

szu – szu, szo – szo, sza – sza,

szy – szy, sze – sze.

Taki mały Szymek,

co uczyć się chciał.

Szymek może powtarzać różne sylaby, w których „sz” jest na początku, w środku lub

na końcu sylaby, np.sza – asza – asz. Dzieciom łatwiej jest powtarzać ćwiczoną głoskę, gdy

jest ona połączona ze spółgłoską, np. szfa, szcha, szka, szla, szła, szma, szna, szpa, szta.

Codziennie można powtarzać inną sylabę, w różnych kombinacjach, np. sza – asz, sza –

asza, szpa – aszpa.

 Bohaterem wierszyka może też być Czarek, Żanetka czy Dżim, którzy powtarzają

sylaby zawierające głoski, od których zaczynają sie ich imiona –czu-czu, czo-czo, żu-żu, żożo, dżu-dżu, dżo-dżo.

Powtarzanie sylab można połączyć z wykonywaniem rytmicznych ruchów naprzemiennych, np. dotykać na zmianę prawą ręką do lewego, a lewą do prawego kolana, ramienia, pięty, ucha, łokciem kolana, dotykać kolejno palcem jednej ręki do palców drugiej ręki (jedno dotknięcie na jedną sylabę), klaskać na przemian w dłonie (siedząc naprzeciw mamy, kolegi). Ćwiczenia te nie tylko poprawią koordynację ruchową, ale sprawią, że dziecko chętniej będzie powtarzać sylaby, bowiem prawidłową wymowę pomogą utrwalić wielokrotne powtórzenia. Lepiej ćwiczyć krótko, a częściej – koniecznie trzeba uwzględnić możliwości dziecka i dbać o to, aby się nie zniechęciło.

  • Wśród obrazków wyszukujemy i nazywamy te zaczynające się na sz, cz, ż lub dż np. szczotka, sznurek, szalik, szałas, szachy, szklanka, szufelka, szafa, szpilk, czapka, czekolada, czajnik, czarodziej, dżem,dżdżownica, żyrafa, żaba, rzeka, żółw,
  • Zabawa „Papierowa kula”: nauczyciel wypowiada naprzemiennie „s” i „sz”, gdy dziecko usłyszy „sz” szeleści papierowa kulą, (warianty: sylaby z „s” i „sz”: sa, sza, so, szo, se, sze; wyrazy z głoską „s” lub „sz”: sanki, sowa, szklanka, szyja, sukienka, samolot, kasztan, kosz, mysz, stół, sosna, szkoła),
  • Teksty do ćwiczeń:

Myszka

Łepek z uszami wytnę z kasztana,

Na brzuszek wezmę szyszkę.

Ogonek i łapki będą wełniane

i do zabawy zrobię myszkę.

Przyszła myszka do szewca i prosi:

uszyj mi puszyste bambosze

takie, jak teraz się nosi.

Zerknął szewc na myszkę radosny

i rzekł: Mam, dużo roboty,

zaczekaj do przyszłej wiosny.

 

Łakomczuszek

Raz do brzuszka łakomczuszka

wpadła gruszka, dwa jabłuszka,

miód z garnuszka,

z barszczem uszka

i bigosu cała puszka.

Oj, uważaj łakomczuszku,

straszny tłok jest w twoim brzuszku!

Od Warszawy do Koluszek

tyś największy łakomczuszek.

 

https://www.youtube.com/watch?v=yfCB8APoeBo

https://www.youtube.com/watch?v=gCyXm4WpE_w

https://www.youtube.com/watch?v=l3XbkZIMzb8

https://www.youtube.com/watch?v=CvyPzzg-NUA